استاندارد ISO 37120 یکی از مهم‌ترین استانداردهای بین‌المللی برای اندازه‌گیری عملکرد شهرها و هدایت آن‌ها به سمت توسعه پایدار، کیفیت زندگی بالاتر و مدیریت مبتنی بر داده است. این استاندارد مجموعه‌ای از شاخص‌های قابل اندازه‌گیری را ارائه می‌دهد تا شهرها بتوانند عملکرد خود را در حوزه‌های مختلف مانند حمل‌ونقل، انرژی، محیط زیست، اقتصاد شهری، بهداشت و ایمنی با یکدیگر مقایسه کنند.

این استاندارد توسط سازمان بین‌المللی استاندارد (ISO) تدوین شده و بخشی از خانواده بزرگ‌تر استانداردهای «شهرهای هوشمند و پایدار» تحت سری ISO 37100 است.

هدف ISO 37120 چیست؟

ISO 37120 چند هدف کلیدی دارد:

• ایجاد چارچوبی واحد و قابل اعتماد برای سنجش عملکرد شهری
• کمک به تصمیم‌گیران برای تحلیل داده‌محور
• ارتقای مدیریت شهری با تکیه بر شاخص‌های شفاف و قابل مقایسه
• تشویق شهرها به حرکت در جهت پایداری زیست‌محیطی
• افزایش کیفیت زندگی با برنامه‌ریزی کارآمد و ارزیابی مستمر
• فراهم کردن امکان بنچمارکینگ (مقایسه عملکردی) بین شهرهای دنیا

این استاندارد به ویژه برای شهرداری‌ها، مدیران شهری، پژوهشگران و طراحان برنامه‌های تحول دیجیتال کاربرد دارد.

ساختار استاندارد ISO 37120

در نسخه‌های جدید این استاندارد، شاخص‌ها در قالب ابعاد (Themes) و شاخص‌ها (Indicators) سازمان‌دهی شده‌اند. مجموعاً بیش از 100 شاخص تعریف‌شده در آن وجود دارد که شامل:

• شاخص‌های اصلی (Core Indicators)
• شاخص‌های پیشرفته (Supporting Indicators)

شاخص‌ها به مدیران شهر کمک می‌کنند تا بدانند وضعیت فعلی شهر چگونه است و در چه زمینه‌هایی باید سرمایه‌گذاری یا اصلاح انجام شود.

ابعاد و شاخص‌های کلیدی ISO 37120

در ادامه، مهم‌ترین ابعاد این استاندارد را همراه با نمونه شاخص‌ها توضیح می‌دهم.

1. اقتصاد (Economy)

این بُعد به عملکرد اقتصاد شهری، پایداری مالی و اشتغال می‌پردازد.

شاخص‌ها:

• نرخ بیکاری
• تولید ناخالص داخلی سرانه
• تعداد کسب‌وکارهای جدید ثبت‌شده
• سهم صنایع نوآوری و فناوری

این شاخص‌ها نشان می‌دهند اقتصاد شهر چقدر پویا و رقابتی است.

2. مدیریت محیط زیست (Environment)

هدف، ارزیابی وضعیت پایداری محیطی و سلامت اکوسیستم شهری است.

شاخص‌ها:

• میزان آلودگی هوا (PM2.5 و PM10)
• درصد پوشش فضای سبز
• سرانه تولید زباله شهری
• نرخ بازیافت

این شاخص‌ها برای برنامه‌ریزی شهری پایدار حیاتی هستند.

3. حمل‌ونقل (Transportation)

این بُعد به کارایی، دسترس‌پذیری و کیفیت سیستم حمل‌ونقل می‌پردازد.

شاخص‌ها:

• طول خطوط حمل‌ونقل عمومی
• درصد استفاده از حمل‌ونقل همگانی
• میانگین زمان سفر روزانه
• تصادفات منجر به مرگ

شهرهای هوشمند معمولاً در این بخش عملکرد درخشانی دارند.

4. انرژی (Energy)

تمرکز بر مصرف بهینه‌ انرژی، انرژی‌های تجدیدپذیر و تاب‌آوری شبکه برق.

شاخص‌ها:

• مصرف انرژی سرانه
• سهم انرژی‌های پاک
• میزان تلفات شبکه
• تعداد قطعی برق

آینده شهرها وابسته به مدیریت انرژی پایدار است.

5. مسکن (Housing)

کیفیت و دسترسی به مسکن مناسب در این بُعد بررسی می‌شود.

شاخص‌ها:

• قیمت مسکن نسبت به درآمد
• درصد خانوارهای با مسکن استاندارد
• نرخ بی‌خانمانی

6. آب و فاضلاب (Water & Sanitation)

این بخش به کیفیت و دسترس‌پذیری منابع آب سالم می‌پردازد.

شاخص‌ها:

• درصد دسترسی به آب آشامیدنی سالم
• نشت شبکه آب
• درصد جمعیت برخوردار از فاضلاب استاندارد

7. بهداشت و سلامت (Health)

کارایی نظام سلامت شهری را اندازه‌گیری می‌کند.

شاخص‌ها:

• امید به زندگی
• تعداد پزشک به ازای هر نفر
• نرخ مرگ‌ومیر مادران
• نرخ واکسیناسیون

8. ایمنی (Safety)

سطح امنیت عمومی و مدیریت بحران در این بخش ارزیابی می‌شود.

شاخص‌ها:

• نرخ جرم
• زمان واکنش نیروهای امدادی
• تعداد آتش‌سوزی‌ها
• شاخص مقاومت در برابر بلایای طبیعی

9. مدیریت شهری و حکومت‌داری (Governance)

پایه‌ای‌ترین بخش برای کارآمدی شهر.

شاخص‌ها:

• شفافیت در انتشار داده‌ها
• مشارکت شهروندی
• بودجه شهرداری سرانه
• کارایی خدمات شهری

10. فناوری و نوآوری (Innovation)

این بخش در نسخه‌های جدیدتر پررنگ‌تر شده و برای شهرهای هوشمند ضروری است.

شاخص‌ها:

• دسترسی به اینترنت پرسرعت
• شهروندان دیجیتال
• تعداد استارتاپ‌ها

مزایای به‌کارگیری ISO 37120 برای شهرها

• کمک به تصمیم‌گیری علمی به جای تصمیمات حدسی
• امکان مقایسه شهر با نمونه‌های موفق جهانی
• افزایش اعتماد شهروندان با ارائه داده‌های شفاف
• بهبود جذب سرمایه‌گذاری
• تسریع حرکت به سمت شهر هوشمند و پایدار

ISO 37120 یک استاندارد جهانی و کاربردی برای سنجش کیفیت زندگی، پایداری و کارایی مدیریت شهری است. اگر شهری بخواهد به‌صورت علمی و مبتنی بر داده پیشرفت کند، استفاده از این استاندارد یکی از بهترین مراحل آغاز مسیر است.